Zehar

Kultura itzulpenak

Kultura itzulpen ariketek batak besteari jarraitzen diote, bai egunerokotasunean eta baita hurrengo orrialdeetan ere. Itzulpenek kode eta objektuen artean erlazio posibleak irudikatzen dizkigute, mekanikotasunetik haratagoko harreman bide berriak eraikitzearekin batera. Itzulpenarena ariketa errepikakorra izan arren, eta ariketa errepikakorra delako da berria hauetatik ondorioztatzen den informazioa.

Itzulpengintza norberak egunero egiten duen ekintza da. Inguratzen gaituzten kodeak ulertzeko, horietaz baliatzeko eta horiek eraldatzeko ekintza. Ulermen, baliatze eta eraldaketa hau aurrera eramateko teknika ezberdinak erabiltzen ditugu. Hona ekarri ditugunak, teknika ezberdinetatik eta teknika ezberdinez hitz egiten diguten esperientziak dira.

[Irakurtzen jarraitu]
————————

Traducciones culturas

Los ejercicios de traducción cultural se suceden unos a otros en las páginas que siguen, tal y como ocurre en la cotidianidad. Las traducciones son representaciones de las posibles relaciones entre códigos y objetos, al tiempo que construyen nuevas formas de relación más allá de su propio mecanismo. Aunque la traducción sea un ejercicio repetitivo -y precisamente porque es un ejercicio repetitivo-, la información que produce es siempre diferente.

La traducción es un acto habitual en nuestra vida. Un acto de comprensión de los códigos que nos rodean, un acto de utilización y de transformación de los mismos, para cuya materialización utilizamos diversas técnicas. Hemos traído a estas páginas experiencias que nos hablan desde y sobre algunas de estas técnicas.

[Continuar leyendo]
————————

Cultural translations

Cultural translation is an exercise that is repeated again and again in everyday life and on the following pages. Translations are representations of the possible links that exist between codes and objects, and at the same time they form new paths to establish links that go beyond mechanical approaches. Although translation is a repetitive exercise-due to the fact that it is repetitive-the information that is inferred from these is fresh information.

Translation is an activity that we all carry out from one day to the next. It is an activity that enables us to understand the codes that surround us, to make use of them and to transform them. We use various techniques to understand, use and transform these, and the ones that we have made use of here are experiences that are based on and refer to these different techniques.

[Continue reading]

[Maider Zilbeti]
During the last few years, your interest has been focused on experimenting with new models of authorship. In feminism, and concretely in cyberfeminism, how are the concept and idea of authorship developed?

[Cornelia Sollfrank]
First of all, I would like to mention that authorship as a concept can be applied in all creative disciplines; but as I am an artist myself, for me it makes the most sense to start from the perspective of my own discipline.

If we take a look at the contemporary art world, we are still confronted with a notable difference regarding the number of male and female artists (=authors) represented, not only in the big shows which write art history, but amongst all professional, and (financially) successful artists. This marginalization has structural reasons and has to do with the tradition of defining «art» and «artist» in itself. Feminist art history has made a valuable contribution to that field by investigating the origins of its discipline. In the first history of art, written by Giorgio Vasari about «The lives of the most excellent painters, sculptures and architects» from 1550, a few women were included, but for the sole purpose of demonstrating their secondary position. As Maike Christadler puts it, the female artists were excluded by being included. Vasari’s description of the male and female principles and their «natural» relationship to the creative act resulted in creativity to be considered as male, and moreover, authorship and artwork are constituted by distinguishing the male from the female «other». If we want to think about feminist or cyberfeminist models of authorship we first have to understand that history, then we can start to develop strategies to reflect, deconstruct and undermine the tricky role of the female creator.

[Continue reading the interview]
[Traducción al español]
[Itzulpena euskaraz]

En el desarrollo de cualquier práctica artística, la traducción tiene que ver con una técnica de materialización concreta. La consciencia de que las imágenes se construyen teniendo en cuenta su materialidad, cómo están hechas, qué experiencia sensible tenemos de ellas, pasa por un aprendizaje en relación a los distintos procedimientos a través de los que éstas «toman cuerpo».

Recientemente he retomado la serigrafía para trasladar dibujos de una técnica a otra. La serigrafía tiene la capacidad de sorprenderme siempre, resulta importante que lo que haces te sorprenda. Hay algo de magia, de inaudito, en que, de repente, aparezca una imagen. Algo en lo que interviene el propio cuerpo. A través de un gesto, a través de una acción, exactamente al mismo tiempo, sin retardo, obtenemos un resultado. Lo que se obtiene es el resto de la acción. El resto como resultado orgánico, y en ello hay implícito una idea de abyecto. En ese trabajar desde la corporeidad de las imágenes no se trataría tanto de documentar un proceso que consista en reelaborar dibujos a través de la serigrafía (la noción de documento adquiere un cierto carácter virtual), sino de aunar las ideas de resto, como resultado orgánico y abyecto, como lo no asimilable.

[Continuar leyendo]
[Translation in english]
[Itzulpena euskaraz]

Estamos en un workshop en el Institut Goethe de Ciudad de México; el asunto se centra en la creación de un corto con un celular y yo soy uno de los alumnos. La fecha puede ser hoy o la semana pasada, o incluso hace 10 años, pero en realidad ocurre en la actualidad. No es que nos centremos ni mucho ni poco en la tecnología de hacer películas con teléfonos móviles, ni cosas por el estilo. Nos centramos en el viejo asunto de contar historias y la primera semana transcurre con la rutina de 8 horas diarias desarrollando ideas, escribiendo y discutiendo guiones, puntos de vista y los distintos intereses que nos motivan a contar una historia, y poco a poco, y dolorosamente entendiendo y aceptando que «eso» que queremos contar con tanta obsesión y a lo que tanto nos apegamos no es ni de lejos una historia, sino apenas un sentimiento, un esbozo, un personaje y una situación; un punto de partida, pero rara vez una historia.

[Continuar leyendo]
[Translation in english]
[Itzulpena euskaraz]

Itzulgarritasunaz hausnartu izan da maiz, hausnar hori ohikoa bilakatu da literaturaren eta  hitzaren eremuan ez ezik, baita hitzez haraindiko kodeez jardutean ere. Genero baliabideen itzulgarritasunaz, ordea, gutxitan hitz egin da, gure artean behinik behin. Oso gutxitan izan da hizpide genero gramatikalen itzulgarritasuna, edota jendarteko genero rolen itzulgarritasuna. Gogoeta horien eskasiak kontzientziarik ezara eraman ditu itzultzaileen begiradak, eta beste hizkuntza baliabide anitz ahalik eta egokien bihurtzera emanak diren itzultzailerik trebeenei bada, generoaren baliabideek ihes egiten diete.

Horren adibide dugu azken aldian euskarara bihurtu den literatura lanik sonatuenetarikoa, Raymond Queneauren Estilo-ariketak, Xabier Olarrak maisutasunez itzulitakoa. Itzulpen lan bikain horretan, hitzarekin eta hizkuntzarekin jolas egiten da, eta literaturari buruzko gogoeta sakonak ere haizaratzen dira lerro arterik gehienetan. Harrigarri egin zait arreta handiz eginiko itzulpen lan horretan genero baliabideei eskainitako arreta eskasa, genero baliabideei dagokionez zentzuak hersteko harturiko joera. Are harrigarriagoa egin zait itzulpen joera hori, Queneauk berak frantsesez sorturiko estilo-ariketa horietariko hainbatetan genero gramatikalaren zehaztapen zein anbiguotasunarekin jolas egiten duelako, eta halaber, irakurleok egin ohi ditugun genero irudikapenekin ere egiten duelako jolas. Alegia, Raymond Queneauk aitortzen dio generoari (gramatikalari, zein jendarteko rolei) baliabide literario eta sormenerako gaitasuna, hizkuntzaren gramatikaren haustura proposatuz, zein jendarteko rol estuak zabaltzeko eta pitzatzeko deia eginez.

[Irakurtzen jarraitu]
[Traducción al español]
[Translation in english]

Borgesek dio literaturaren historia, finean, metafora gutxi batzuen historia dela, eta zenbait nabarmentzen ditu: ibaia denbora da, bizitza amets, begiak izar dira, emakumeak lore… beraz, agian errealitate osoa ere metafora gutxi batzuen bitartez azal liteke. Hala balitz, zein lirateke metafora horiek?

Kode kulturalak errealitate biren arteko mugak dira, arantzelak ezartzen dituzten aduanak. Zulo karratuan sartzen den pieza karratua ez da zulo borobilean sartzen, eta moldatu ezean, zulo-borobildarrek ezingo dute pieza karratuaren mezua jaso. Kasu horretan, ordea, agian piezak ez du zentzurik izango karratutasunik gabe. Eta zenbat pieza daude ideien merkatuan? Auskalo, galdera horren erantzuna merkatuak berak ere ez daki eta. Kasu honetan, pieza bat hautatuko dut aztergai, merkatu jakin batean: metafora bertsoen salerosketan.

[Irakurtzen jarraitu]
[Traducción al español]
[Translation in english]

Itzulpena urrunekoaren aterpe edo ostatu bezala ikustera gonbidatu gintuen Antoine Berman traduktologo frantsesak1, Erdi Aroko Jaufré Rudel trobadorearen hitzak (l’ostal de lonh) gogora ekarriz. Itzulpenaz eman diren ehunka definizioen artean ez da joko gutxien eskaintzen diguna, izan ere itzultzaileak zein interpreteak urruntasunak ezartzen duen hesia gainditzen lagundu izan dute gizadiaren egunsenti ilunetik hasita.

Santiago Kovadloffen hitzetan, itzultzeko gaitasuna «hurbiltasuna ahalbidetzen duen dohaia» da (don facultador de cercanía)2, bestea hurko bihurtzen duena, eta itzultzea auzo horren berezitasun miresgarria besteei eskaintzea dela, bestela ez bailukete hartaz gozatzerik izango. Beraz, bizikidetza bultzatzen duen zerbitzu gisa aurkezten du itzulpengintza, izan ere dakarren berri ona hauxe baita: bestearen mundua barrenezina ez dela aitortzeaz gainera guri ere badagokigun zerbait dela esaten baitu, gu zer garen agerian jartzen duenez gero.

[Irakurtzen jarraitu]
[Traducción al español]
[Translation in english]

Hasia zen eguna guretzat, baina ilun zegoen oraindik, hotz egiten zuen, negua zen. Eztulka ari ziren autoen motorrak lantokira bidean, sukalde banaka batzuetako argi urdinak piztuta zeuden. Erabat esnatu gabe zegoen eguna, eta erabat esnatu gabe azaldu ginen autobus geltokira, bart gaueko ametsak betazaletan itsatsita gelditu balitzaizkigu bezala. Ez zen berriketarako gogorik. Ez zegoen zigarroa piztea bezalakorik autobusa berehala etortzeko.

Astun ageri zituen betazalak Izibenek, ametsen zamaz edo lo faltaz. Sagarroi bat bezala kiribildu zen jarlekuan, eta berehala hartu zuen loak. Loak berekin eraman aurretik, irribarre amultsu bat marraztu zuten bere ezpainek, edo hala iruditu zitzaidan behintzat, goizaren beltzak ispilu bihurtutako leihoan. Diktadore baten estatua bezain zurrun harrapatu ninduen loak. Eta ametsetan, autobusa ez zen inoiz gelditzen, eta sagarroi bat neraman ondoan, eta ezerk ez zidan beldurrik ematen.

[Irakurtzen jarraitu]
[Traducción al español]
[Translation in english]

Artikulu hau idazten ari naizen bitartean arreta deitu didan esaldia irakurri dut egunkari batean1: «Musika ezin da hitzetara itzuli, eta hor dago bere indarra». Musika konposatzaile baten hitzak dira, Luis de Pablorenak hain zuzen, eta hitz gutxitan laburbiltzen du musika sorkuntza hasieratik gehien arduratu duen eztabaidetako bat. Itzuli al daiteke musika bertze arte edo hizkuntzetara? Edo, aldiz, guztiz berekoia eta inolako itzulpenik onartzen ez duen artea al da musika?

[Irakurtzen jarraitu]
[Traducción al español]
[Translation in english]

What gets in the way of the search for a happy ending is that, while it is possible to find happiness, there is no possible ending. Nearly five years after I first came into contact with the Quilombola community of Itamatatiua, I am now planning to go back to photograph the inhabitants and the landscape. Any notion of concluding a text about the place and its people would be mere speculation. For this reason, translation can be seen as being infinitely open and imperfect; open, because a story is not considered to have come to an end, nor are the ties of friendship or hatred that bind the observers and the observed broken.

[Continue reading the article]
[Traducción al español]
[Itzulpena euskaraz]